22/07/2011 10:17:07 AM
"Cụ Cử" Lương Văn Can

Lương Văn Can (1854-1927), tên tự là Ôn Như, hiệu là Sơn Lão, là nhà cách mạng Việt Nam, là một trong những người sáng lập ra và làm hiệu trưởng trường Đông Kinh nghĩa thục năm 1907. Ông quê ở làng Nhị Khê, bây giờ là xã Nhị Khê huyện Thường Tín, Hà Nội, Việt Nam.

 Lương Văn Can (1854-1927)

Khí phách Lương Văn Can

Ông sinh ra ở làng Nhị Khê, tỉnh Hà Đông trong một gia đình nghèo. Hồi nhỏ có lần ông phải đi làm thợ sơn trong vài tháng. Năm 1871, khi 17 tuổi, Lương Văn Can đỗ thi Hương, vào tới tam trường. Năm 1875, ông thi đỗ Cử nhân, năm sau thi Hội. Khi triều đình bổ làm giáo thụ Phủ Hoài, ông từ chối, sau chính phủ Pháp cử ông làm Hội đồng thành phố Hà Nội, ông cũng không nhận. Sau đó ông ở nhà cưới vợ là bà Lê Thị Lễ và tới năm 25 tuổi (1879) ông mở trường dạy học tại số 4 phố Hàng Đào, Hà Nội. Vì đỗ cử nhân, ông thường được gọi là "cụ Cử Can".

Ngay từ hồi trẻ, ông đã tỏ ra có khí phách. Khi một thầy cũ, làm cách mạng bị chém, bêu đầu ở Phủ Hoài, môn đồ không ai dám xin thi hài về chôn cất sợ lụy tới thân, duy có ông khẳng khái dâng sớ xin, triều đình cho phép và khen là người có nghĩa.

Tìm con đường canh tân đất nước

Vào thời điểm này Việt Nam đang ở nằm trong thế suy vong và đứng trước họa xâm lăng của người Pháp. Là nhà nho yêu nước, ông đã học hỏi theo sách của các nhà tư tưởng tiến bộ của phương Đông như Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu lẫn phương Tây như Voltaire, Montesquieu nhằm tìm con đường canh tân đất nước. Khi thấy cuộc cải cách Minh Trị thành công trên đất Nhật Bản, học tập người Nhật, ông cùng bạn bè tìm cách thành lập một trường học, theo kiểu trường Khánh Ưng nghĩa thục của Phúc Trạch lập ở Nhật, để làm cuộc cách mạng về văn hóa, đồng thời tuyên truyền lòng yêu nước, tinh thần chống Pháp trong dân chúng Việt Nam.

Với mục đích đó, năm 1907 trường Đông Kinh nghĩa thục ra đời ở số10 Hàng Đào và căn nhà ông ở phố Hàng Đào cũng trở thành nơi học. Từ trường Đông Kinh nghĩa thục này ở Hà Nội, phong trào Đông Kinh nghĩa thục lan đi rất nhanh và sâu rộng tới các tỉnh như: Hà Đông, Hải Dương, Hưng Yên, Thái Bình, Quảng Nam... làm thực dân Pháp lo sợ.

Tháng 12 năm 1907, Đông Kinh nghĩa thục bị giải tán, sau đó ít lâu nhân vụ đầu độc lính Pháp ở Hà Nội, thực dân Pháp bắt ông về Sở Liêm phóng để khai thác những tin tức về vụ đầu độc nhưng do không có chứng cớ kết tội nên phải thả.

“Người thầy của doanh thương Việt Nam"

Năm 1913, sau vụ đánh bom khách sạn Hà Nội (23/4) của Việt Nam quang phục hội, thực dân Pháp cho là nhóm Đông Kinh nghĩa thục cầm đầu, chúng đã bắt giam ông, đầy ra Côn Đảo, sau đó ông mới bị kết án biệt xứ và phải đi đày ở Campuchia 10 năm. Tại đây ông đã cùng với vợ lập một đường dây xuất khẩu hàng hóa giữa Hà Nội và thị trường Phnom Penh - Campuchia.

Trong thời gian này Lương Văn Can đã viết hai cuốn sách bàn về việc kinh doanh: “Kim cổ cách ngôn” và “Thương học châm ngôn”. Đây được coi là 2 cuốn sách bàn về buôn bán và cách làm giàu đầu tiên của Việt Nam nên Lương Văn Can còn được coi là “người thầy của doanh thương Việt Nam".

Bàn về đạo đức kinh doanh, Lương Văn Can viết: “Bí quyết thành công đối với nhà kinh doanh là ở sự trung thực. Nghĩa là nguồn lợi thu về phải theo lẽ tự nhiên, đừng bao giờ vì lợi mà làm điều xằng bậy. Giả dụ như người tích luỹ gạo, vải mà lại mong mất mùa lúa, mùa bông thì đó là cái tâm địa độc ác. Lại có người kinh doanh chuyên làm hàng giả để đánh tráo hàng thật, cũng bởi lòng tham không cùng mà thôi. Lòng ngay thẳng, khoan hậu với người, đấy cũng là phép kinh doanh vậy!”.

Lương Văn Can không chỉ hướng dẫn cụ thể về nghề thương mại mà còn đề cập đến vai trò của thương mại đối với sự phát triển kinh tế, mổ xẻ tình trạng thương mại yếu kém của nước ta. Lời tựa của cuốn sách ông viết: “Đương thời buổi thế giới cạnh tranh này, các nước phú cường không đâu là chẳng đua tài, thi sức, ở trong trường thương chiến, văn minh càng tiến bộ, buôn bán càng thịnh đạt. Việc buôn bán thịnh suy có quan hệ đến quốc dân thịnh suy như thế, ta há nên coi thường xem khinh sao được”. Nội dung sách của ông gồm các mục như: tư bản, tổ chức sự buôn, tính toán, sổ sách, thư từ, thương hiệu,thương địa, thương điếm, bày hàng, quảng cáo, giao tế tiếp giản, điều lệ nhà băng, sự buôn bán ở nước ta...Ông cũng chỉ ra những hạn chế trong năng lực thương mại của ta lúc bấy giờ.

Năm 1924, ông được tha về và mất tại Hà Nội năm 1927.

Lương Văn Can có ba con tham gia tích cực phong trào yêu nước đầu thế kí XX : Lương Trúc Đàm tham gia Đông Kinh nghĩa thục, Lương Ngọc Quyến tham gia phong trào Đông Du (1905) học ở Nhật, sau trở thành người chỉ huy cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên (1917) , Lương Nghị Khanh cũng tham gia phong trào Đông Du của Phan Bội Châu, năm 1916, qua Thái Lan, Phnôm Pênh (Campuchia), rồi mất năm 80 tuổi.

 S.T

 Ý kiến của bạn |   Gửi tin qua E-mail |   Bản để in
Tin liên quan
  • Họa sĩ Bùi Xuân Phái - Không chỉ tài hoa với Phố (13/07/2011)
  • Phan Huy Chú và văn hóa Việt Nam (06/07/2011)
  • Người thầy có nhiều học trò đỗ đại khoa nhất (28/06/2011)
  • Bác Hồ, nhà báo kiệt xuất (21/06/2011)
  • Danh sĩ Phan Phu Tiên (15/06/2011)
  • Danh tướng Lê Tần (09/06/2011)
  • Khi người nông dân trở thành con rể của Hưng Đạo Vương (07/06/2011)
  • Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh (26/04/2011)
  • Nguyễn Thị Duệ - Nữ Tiến sĩ đầu tiên trong lịch sử khoa bảng Việt Nam (22/03/2011)
  • Dịch giả Thúy Toàn (10/03/2011)
Các tin khác

Video

Kiều bào và hải trình đến với Trường Sa, Nhà giàn DK1 | VTV4
Chị Võ Thị Sáu - vọng mãi lời ca
Lê Lợi - Vị anh hùng giải phóng dân tộc
Thân Nhân Trung, tác giả câu nói nổi tiếng "Hiền tài là nguyên khí quốc gia"
Ngô Sĩ Liên - Sử gia danh tiếng của nước Đại Việt
Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác - một danh y lớn của dân tộc
Nguyễn Trung Trực – một anh hùng dân tộc đặc biệt
Đức Thánh Trần trong thơ văn Hồ Chí Minh
Thắng cảnh bạn thích nhất?
Vịnh Hạ Long
Phong Nha - kẻ Bàng
Cát Bà
Đảo Phú Quốc
Fanxipang