24/09/2010 08:59:46 AM
Bà lang còn lại của làng thuốc Đại Yên

Cho dù chẳng biết cái làng thuốc ngàn tuổi giữa thủ đô này sẽ tồn tại được bao lâu nữa, trước sự đô thị hóa, nhưng hơn 70 năm nay cụ Nguyễn Thị Quế vẫn tần tảo chăm bón cho mảnh vườn thuốc Nam này.

 Hương thuốc hồn người

Ít ai biết làng cổ  Đại Yên thuộc phường Ngọc Hà, quận Ba Đình, Hà Nội lại có nghề truyền thống trồng cây thuốc Nam ngót ngét ngàn năm nay.

Sử làng chép rõ, vào thời nhà Lý thế kỉ XI, một cô gái tên là Trần Ngọc Tường mới 9 tuổi, rất giỏi chữa bệnh bằng các loại lá cây. Quân lính của Lý Thường Kiệt qua đây bị mắc bệnh nên cô đã chữa giúp. Nhờ đó, quân ta đã đánh thắng giặc. Ngọc Tường được nhà vua triệu vào cung và phong làm Ngọc Hoa công chúa. Nhưng vì nhớ mẹ nên cô đã quay trở lại làng Đại Bi (Đại Yên ngày nay) và truyền lại nghề thuốc cho dân.

Trước đây, ở làng này gia đình nào cũng có một vườn cây lá thuốc. Thập niên 70- 80 của thế kỷ XX, cả làng là vựa thuốc cung cấp cho Viện Y học cổ truyền Việt Nam, Đại học Dược Hà Nội và hàng thuốc nam còn bày bán rộng khắp các chợ : Khâm Thiên, Cửa Nam, Đồng Xuân, Phố thuốc Bắc.

Cụ Quế năm nay đã ngoài 70 tuổi nhưng đôi mắt vẫn tinh tường, đôi tay vẫn còn khỏe để ngày 2 buổi dọn vườn và hái thuốc. Nhà cụ đã 6 đời trồng và bán thuốc nam ở làng. Tuổi thơ cụ đã gắn chặt với cây thuốc Nam, từ thời còn trẻ con đã chơi những trò chơi đố nhau tên các loại cây thuốc. Khi lên 8 tuổi đã biết đi cắt lá đem về sao thuốc chữa bệnh.


 
Bà lang còn lại của làng Đại Yên bên vườn thuốc còn sót lại

 
Nghề trồng cây thuốc cũng vất vả, gian truân lắm, bất kể ngày nắng hay mưa người trồng thuốc cũng phải có mặt ở vườn, cũng “chân lấm tay bùn” như người nông dân “bới đất, kiếm ăn" vậy.

Thời con gái, những bước chân gánh thuốc của cụ đã in dấu trên khắp chốn Hà Thành, cụ thường gánh cây thuốc đi bán rong ở những con phố cổ như phố Thuốc Bắc, Khâm Thiên, Cửa Nam, chợ Đồng Xuân… Rồi khi tuổi già đến cụ không còn đủ sức đi các chợ nữa thì cụ lại quay về chợ ngay tại cổng làng Đại Yên.

Cụ Quế dẫn chúng tôi ra mảnh vườn thuốc của gia đình, khu vườn xanh mát luôn thoang thoảng hương thơm thanh khiết dễ chịu của dược liệu. Khu vườn có diện tích khoảng 400m2, với đủ các loại cây thuốc nam như hương nhu, mã đề, sài đất, lô hội, trinh nữ hoàng cung, lá mò, bưởi bung, lưỡi đồng, lá diễn…

Dù vất vả nhưng thu nhập của cụ Quế từ vườn trồng thuốc Nam chỉ đạt chừng bốn năm chục nghìn đồng một ngày. Cụ vẫn quyết tâm giữ nghề vì đây là công việc đã gắn bó với cụ cả đời và cũng là nghề truyền thống của gia đình.

Cụ Quế không chỉ thông thạo cách chăm sóc, đặc tính chữa bệnh của từng loại cây, mà còn có thể nghe kể bệnh để bốc thuốc. Rồi cụ chỉ vào từng cây mà nói vanh vách: cây hương nhu có lá nhỏ có răng cưa, thân màu tía, có thể dùng tươi hoặc phơi khô. Loại cây này trị cảm nắng, sốt nóng ớn lạnh, nhức đầu, đau bụng đi ngoài, tức ngực, nôn mửa…Cây mã đề dùng làm thuốc lợi tiểu, chữa một số bệnh về tiết niệu, cầm máu, phù thũng, ho lâu ngày, tiêu chảy, chảy máu cam….

Cả một cuộc đời gắn bó với mảnh đất trồng lá thuốc, cụ Quế tâm niệm: “Làm cho đến lúc nào không còn đủ sức nữa thì thôi”.

Làng nghề sắp đi vào cổ tích

Cụ Quế xót xa: Dọc con kênh chảy ven cống của đình làng, chỉ còn sót lại 4 khu vườn nho nhỏ nằm chênh vênh bên những đống rác phế thải. Còn vài ba hộ sống bằng nghề trồng thuốc và bốc thuốc nhưng những “mảnh hồn” lá thuốc Đại Yên không biết còn có thể vương vấn được bao nhiêu lâu nữa.

Trong những năm gần đây người dân làng đua nhau bán đất hoặc xây nhà cửa cho thuê, những vườn cây bị phá bỏ hoặc bị thu hẹp và có nguy cơ biến mất. Những khu nhà cao tầng cứ thi nhau xuất hiện và những mảnh vườn kèm theo vô số các loại cây thuốc biến mất vĩnh viễn.

Giờ muốn mua một số cây thuốc, phải nhờ con cháu về tận Canh, Diễn, Thanh Trì, nhưng cũng chẳng thấm vào đâu so với hơn 200 loại cây lá trước đây cả.

Bà cụ lo rằng: “Rồi mai đây Đại Yên chẳng có lấy một thước đất để trồng cây thuốc. Nghề truyền thống của ông cha cũng sẽ chấm hết. Không buồn sao được khi đứng trước nguy cơ biến mất nghề. Cái nghề làm phúc cho đời cũng theo đó mà mất đi”.

Mảnh vườn ít ỏi của gia đình đang đứng trước nguy cơ giải tỏa vẫn được cụ chắt chiu chăm sóc. Với cụ thì mùi hương của lá thuốc đã thấm vào đất làng, thấm vào máu xương. Mà dù có tiếc nuối bà cụ cũng chẳng biết phải làm gì để gìn giữ, chẳng còn đất mà lưu truyền cho hậu sinh nữa.

Mỗi buổi chiều, thuốc Nam thu hoạch từ các khu vườn của làng Đại Yên được bày bán ở một chợ cóc nhỏ ngay cạnh cổng làng. Trước kia, nơi đây là một chợ thuốc Nam nổi tiếng bậc nhất của Hà Nội, mỗi lần họp chợ người mua kẻ bán tấp nập. Bây giờ mỗi buổi chợ chỉ còn vài ba người bán hàng, khách mua cũng lèo tèo vài ba người.
Và mấy ai biết được ngay trong lòng Hà Nội cũng có một làng thuốc nam đã gần ngàn năm tuổi. Những bà lang trồng thuốc Nam ở làng cổ Đại Yên như cụ Quế chính là những nghệ nhân đang nắm trong tay vốn văn hóa phi vật thể của cha ông truyền lại từ 1.000 năm qua.

Làng thuốc nam Đại Yên đang có nguy cơ mai một dần. Liệu có một lúc nào đó chúng ta chỉ còn nghe đến nghề trồng thuốc nam của làng Đại Yên như một câu chuyện cổ tích?

 

Lăng Thiên Huệ

 Ý kiến của bạn |   Gửi tin qua E-mail |   Bản để in
Tin liên quan
Các tin khác

Video

Khai mạc Trại hè Việt Nam 2018
Chị Võ Thị Sáu - vọng mãi lời ca
Lê Lợi - Vị anh hùng giải phóng dân tộc
Thân Nhân Trung, tác giả câu nói nổi tiếng "Hiền tài là nguyên khí quốc gia"
Ngô Sĩ Liên - Sử gia danh tiếng của nước Đại Việt
Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác - một danh y lớn của dân tộc
Nguyễn Trung Trực – một anh hùng dân tộc đặc biệt
Đức Thánh Trần trong thơ văn Hồ Chí Minh
Thắng cảnh bạn thích nhất?
Vịnh Hạ Long
Phong Nha - kẻ Bàng
Cát Bà
Đảo Phú Quốc
Fanxipang