27/09/2021 04:50:00 PM
Những bàn tay xanh màu chàm

"Con gái Nùng ai có bàn tay xanh màu chàm thì tự hào lắm, bởi chứng tỏ họ là người đảm đang, khéo léo", bà Tráng Già Mìn ở thôn Bum Kẹn, xã Hùng Lợi, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang tự hào nói với chúng tôi như thế, khi chúng tôi tò mò cứ ngắm mãi đôi bàn tay của những người phụ nữ nơi đây.

 

 Người Nùng ở Bum Kẹn cho rằng, cây chàm có trên vùng đất này là từ hạt giống trời ban

Bản người Nùng ở Bum Kẹn, hầu hết nhà nào cũng trồng chàm. Cây chàm được gieo hạt trồng xung quanh nhà hay ven các sườn đồi. Người phụ nữ Nùng luôn có ý thức nâng niu, chăm sóc cây chàm xanh tốt để cây vừa cho thu hái vừa để lại được những hạt giống tròn, mẩy cho vụ sau. Đó là cách thể hiện sự trân quý hạt giống trời ban như trong câu chuyện xa xưa người già hay kể.

Đối với các cô gái người Nùng, khi đến tuổi 15,16 là đã được các bà, các mẹ truyền lại những bí quyết để thành thạo cách ủ chàm, dựng thùng chàm, nhuộm vải. Bởi thế, trong những bài Sli của người Nùng đều chứa đựng những lời nhắn gửi: “Lớn lên anh theo cha đi cày/ Theo anh vào rừng săn bắt/ Lớn lên em theo mẹ tập thêu/ Theo chị nhuộm chàm in hoa trên váy mới”.

Theo tục lệ, người Nùng phải xem ngày đẹp trước khi ủ chàm, dựng thùng chàm. Bà Tráng Già Mìn cho biết, cả năm làm một lần nên việc này phải cẩn thận, chọn ngày đẹp, tránh ngày giỗ ông, bà, bố, mẹ. Lá chàm được lấy về, rửa sạch rồi cho vào thùng ngâm với nước suối. Nước trong thùng được quấy lên đến khi sóng sánh màu xanh, chờ tinh bột lắng xuống thì gạn ra. Hỗn hợp này tiếp tục được hòa với vôi bột, tro bếp, rượu. Tất cả đều cần làm một cách khéo léo, cẩn trọng và thật thành tâm thì mới có được màu như ý muốn.

 Pha cao chàm để tạo thành nước nhuộm vải

Thêm bí quyết mà chị em nào cũng phải ghi nhớ là người nào làm chàm thì chỉ có người đó làm từ đầu đến cuối không được ai ngó qua ngó lại thùng chàm, tránh phải “vía độc”. Điều đặc biệt nhất là người làm luôn phải giữ cho thân thể, tâm hồn thanh sạch, thoải mái. 

Cô gái Thèn Thị Hương năm nay 24 tuổi đã kết hôn và có 3 cô con gái xinh xắn. Gia đình sống trong căn nhà nhỏ ven sườn đồi. Từ khi còn thiếu nữ, Hương thích thú và thành thạo với việc tự làm trang phục cho mình và người thân. Hương bảo, cứ vào độ mùa Thu tháng 8 trở đi, thời tiết mát mẻ thì nhà nhà đều đã hoàn thành việc ủ thùng chàm để bắt tay vào nhuộm vải.

 Pha cao chàm để tạo thành nước nhuộm vải

Chúng tôi đến đúng thời điểm Hương cùng với các chị nhuộm vải chàm. Chị Hương cho hay, công đoạn này không khó nhưng đòi hỏi sự kiên trì, dẻo dai. Vì thế mọi người cùng nhau thực hiện, thường là các thành viên trong gia đình hoặc những người hàng xóm đứng quây quần bên nhau, vừa làm, vừa chuyện trò rôm rả. Công đoạn ngâm, vắt, phơi cứ lặp đi lặp lại trong vòng 1 tuần. Người này phụ người kia, phối hợp nhau ăn ý thì mới tạo ra được thành phẩm ưng ý với sắc chàm đặc trưng. Dần dà, đôi bàn tay ai ai cũng được nhuộm sang màu xanh. Đó là đôi bàn tay của sự đảm đang, khéo léo cũng là một nét đẹp văn hóa của người Nùng.

 

 Đôi bàn tay của phụ nữ Nùng xanh màu nước chàm sau mỗi đợt nhuộm vải

Người Nùng sẵn sàng chia sẻ những bí quyết để nhuộm một tấm vải đẹp. Chị Vàng Thị Cọt nói rằng, nhuộm chàm phải chọn ngày nắng. Trước khi nhuộm, vải cần nhúng qua nước lã cho ngấm đều sau đó mới cho vào thùng. Kinh nghiệm để cho nước chàm ngấm vào sợi, cần phải bóp mạnh, đều tay. Sau 30 phút, vải ăn màu thì vớt ra đập mạnh vắt khô rồi mang ra phơi.

Với cách thức hoàn toàn thủ công này, người Nùng nhuộm ra những tấm vải có màu chàm tươi xanh, giữ nguyên màu cho tới khi rách. Hơn nữa vải nhuộm chàm mặc rất mát và sạch sẽ, khi giặt chẳng cần đến xà phòng, chỉ vò qua đã sạch. Bà con thường dùng vải nhuộm chàm để may quần áo, làm khăn đội, may túi khoác vai, may chăn đệm… Trên nền vải chàm đằm thắm này, người phụ nữ bắt đầu trang trí những hoa văn đẹp mắt.

 Các phụ nữ Nùng kiểm tra màu chàm trên vải

Ngày nay mặc dù nhiều thuốc nhuộm bán sẵn, thế nhưng nghề nhuộm chàm của người Nùng Bum Kẹn không hề bị mai một. Sau mỗi vuông vải xinh xắn là bóng dáng của những người phụ nữ miền sơn cước đảm đang với đôi bàn tay khéo léo.

Giang Lam/ baodantoc.vn

 
 Ý kiến của bạn |   Gửi tin qua E-mail |   Bản để in
Tin liên quan
  • Đua thuyền Tứ linh ở Lý Sơn (22/09/2021)
  • "Mạch nước ngầm" văn hóa người Co (13/09/2021)
  • Hương rượu Nai Buih (09/09/2021)
  • Hồi sinh thổ cẩm làng Kép (06/09/2021)
  • Làm sao giữ được nghệ thuật rối cạn của dân tộc Tày? (30/08/2021)
  • Di sản múa rom vong của người Khmer (23/08/2021)
  • Ý nghĩa của ngày lễ Vu Lan báo hiếu và yêu thương cộng đồng (21/08/2021)
  • Sắc màu dân tộc Tà Ôi (18/08/2021)
  • Tiếng khèn Mông trên vùng cao xứ Nghệ (10/08/2021)
  • Làng nghề Bánh tẻ Phú Nhi (04/08/2021)
Các tin khác

Video

Ý kiến của kiều bào về Kết luận số 12-KL/TW của Bộ Chính trị
Rau lồng đèn, dư vị khó quên
Những mùa đậu phộng ngày thơ
Nghề làm giày thêu của người Xạ Phang
“Cà xạt” trên đồng ruộng người Giẻ Triêng
Canh cải rô đồng
Gìn giữ nét đẹp trên trang phục đồng bào dân tộc Cao Lan ở Quảng Ninh
Về thăm làng nghề lụa Tân Châu
Gốm Phù Lãng - Vẻ đẹp mang tên “hồn quê”
Lễ hội Ok Om Bok - sức mạnh kì diệu của Thần Mặt trăng
Muối Cồn Cù chắt chiu từ vị mặn của biển
Lễ hội Nghinh Ông đình Thần Thắng Tam - Nét đặc sắc trong văn hóa ngư dân biển
Độc đáo thuyền thúng Phú Mỹ
Thắng cảnh bạn thích nhất?
Vịnh Hạ Long
Phong Nha - kẻ Bàng
Cát Bà
Đảo Phú Quốc
Fanxipang