Chu Mạnh Trinh - người con đa tài của đất Nhãn

Chu Mạnh Trinh sinh trong một gia đình có truyền thống Nho học, thân phụ ông là Chu Duy Tĩnh làm quan đến chức Ngự sử. Chu Mạnh Trinh học rất thông minh. Năm 19 tuổi, đỗ Tú tài. Năm 25 tuổi, đậu Giải nguyên. Năm 31 tuổi, thi đỗ tam giáp Tiến sĩ (niên hiệu Thành Thái thứ tư ), nên người đương thời gọi ông là ông nghè Phú Thị.


 
Bút tích của Tiến sỹ Chu Mạnh Trinh tại đền Mây,
phường Lam Sơn, thành phố Hưng Yên


Sau khi đỗ tam giáp Tiến sĩ, Chu Mạnh Trinh được bổ làm tri phủ Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Tương truyền, ông làm quan công minh chính trực. Có lần ông đã phạt đánh một tu sĩ người Pháp có hành động cậy thế lộng hành. Làm tri phủ ít lâu, thân phụ ông mất, Chu Mạnh Trinh xin cáo quan về cư tang. Mãn tang, ông được giao chức Án sát tỉnh Hà Nam, Hưng Yên, Bắc Ninh và Thái nguyên.

Chu Mạnh Trinh là một nhà nho nổi tiếng ở sự phóng khoáng hào hoa, thành thạo cả cầm, kì, thi, họa và còn giỏi cả về kiến trúc.

Năm 1905, Tổng đốc Hưng Yên là Lê Hoan tổ chức cuộc thi vịnh Kiều, chánh chủ khảo là nhà thơ Nguyễn Khuyến, Chu Mạnh Trinh được giải nhất về thơ Nôm. Ông say mê truyện Kiều, cảm thông đồng điệu với nhân vật Thúy Kiều đến mức sáng tác cả một tập thơ Nôm về Kiều ( Thanh Tâm tài nhân thi tập). Bài tựa truyện Kiều viết bằng tiếng Hán văn (do Đoàn Quy dịch ra tiếng Việt) là một áng văn phẩm bình dâu sắc về Truyện Kiều, thế hiện phong cách cũng như văn chương của Chu Mạnh Trinh.

Mang phong cách nhà nho tài tử, trong hoàn cảnh xã hội phong kiến suy tàn, thực dân Pháp xâm lược nước ta, ông có khuynh hướng thoát ly, nhưng những sáng tác của ông lại thể hiện tình cảm yêu nước, đề cao văn hóa dân tộc. Ông thích ngao du thưởng ngoạn phong cảnh thiên nhiên, di tích lịch sử, ngâm vịnh thi phú. Những bài ca trù, nhất là bài Hương Sơn phong cảnh ca được viết rất điêu luyện, giàu tình cảm thiên nhiên, tình yêu đất nước. Tác phẩm của Chu Mạnh Trinh giàu tính nhân văn, biểu lộ khuynh hướng lãng mạn, tình cảm chủ nghĩa. Thơ chữ Hán có tập Trúc Văn thi tập, thơ Nôm có tập Thanh Tâm tài nhân thi tập.

Chu Mạnh Trinh còn là một nhà kiến trúc có tài. Ông là người vẽ kiểu trùng tu chùa Thiên Trù (chùa ngoài động Hương Tích) và xây dựng đền Đa Hòa, đền Hóa Dạ Trạch, hai ngôi đền thờ Chử Đồng tử - Tiên Dung ở huyện Khoái Châu.

(Theo Danh nhân Hưng Yên)